AzEnRu
Ana səhifəMahirə Heybət qızı Məmmədova sa sa

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Mahirə Heybət qızı Məmmədova                          

 

Anadan olduğu yer

Quba şəhəri

Təvəllüdü

30.06.1961

Bitirdiyi ali təhsil müəssisəsi

S.M.Kirov adına Azərbaycan Dövlət Universiteti

Elmi dərəcəsi

Biologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Elmi rütbəsi

dosent

Namizədlik dissertasiyasının ixtisas şifri, ixtisasın adı və mövzusu

2411.02

Bitki fiziologiyası 

“Müxtəlif bərk buğda genotiplərində somaklonal dəyişkənliyin öyrənilməsi”

Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı

128

Xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı

63

Beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda çap olunan məqalələrin sayı

13

Müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı

-

Kadr hazırlığı:

-          fəlsəfə doktorlarının sayı

2

Əsas elmi nailiyyətləri

Bərk buğda genotiplərin yetişməmiş rüşeyimindən təcrid olunmuş hüceyrə kulturası alınmışdır. Kallus toxumalarında kallusəmələgəlmənin genetik determinasiyası və morfogenetik xüsusiyyətləri öyrənilmişdir. Təcrid olunmuş hüceyrə və toxuma kulturasında morfogenez problemləri və onun tənzimlənməsi öyrənilmişdir. Dəyişdirilmiş formalarının alınması məqsədi ilə kallus hüceyrələrindən bitki rekonstruksiyası, regenerant-bitkilərin sınaq şüşəsi kulturasında inkişaf xüsusiyyətləri, onların ilkin formalardan epigenetik fərgləri, morfoloji və biokimyəvi variabelliyi öyrənilmişdir. Bərk buğdanın seleksiya proqramında istifadəsi məqsədi ilə somaklonal dəyişkənliyə malik bitki- regenerantları alınmışdır. In vitro şəraitində bitki hüceyrələrində genetik qeyri-sabitlik və bitki regenerantlarının genetik və fenotipik müxtəlifliyin olması barədə geniş material yığılmışdır. Buğda hüceyrə kulturasında yüksək temperaturun morfo-fizioloji və adaptiv proseslərə təsiri öyrənilmişdir. Morfogen potensialın və regenerasiya qabiliyyətinin genotipin davamlılıq dərəcəsindən və becərilmə müddətindən asılılı olması, genotipin adaptiv qabiliyyətində etilenin rolu, yüksək temperatura davamlı hüceyrə ştamlarının alınması və seçilməsi mümkünlüyü göstərilmişdir. Müxtəlif NaCl duzu qatılığlarında becərilən buğda hüceyrə kulturası alınmışdır. Duz stresində in vivo və in vitro tam orqanizm və hüceyrə səviyyəsində bitkilərin realizə olunan adaptiv reaksiyaları aşkar edilmişdir, adaptasiya prosesinində osmoprotektorların siqnal sisteminin elementi kimi toplanma dinamikası, siqnal sisteminin qeyri spesifik reaksiyaları, qeyri spesifik reaksiyaların ilkin və adaptiv davamlılığa təsir dərəcəsi öyrənilmişdir. Hüceyrə, toxuma və intakt bitki orqanlarının ümümi davamlılığda payı təyin edilmişdir. Genotiplərin normal və duz şəraitində yetişdirilmiş bitki yarpaqlarında və kalluslarında NaCl duzunun zülal kompleksinə təsiri elektroforez metodu ile öyrənilmişdir. Duz və normal şəraitdə yetişdirilən kallusdan alınan fraksiyaların müqaisəli analizi göstərmişdir ki, normal şəraitdə 45 -50 kD ölcüdə olan zülal duz şəraitində həddən artıq zəif ekspressiya olunur və duz şəraitində normal bitki üçün xarakterik olmayan böyük ölçülü (~ 85 – 90kD) yeni bir zülal spektri aydın müşahidə edilir. Müxtəlif buğda genotiplərdə stress zamanı adaptivlik potensialını aktivləşdirilən bir siqnal sistemi kimi prolin sintezi öyrənilmişdir. Stresin induktoru kimi prolinin əmələ gəlməsi və toplanmasının təhlili ilkin və ikinci stress (şoranlaşma) zamanı genotiplərin müxtəlif reaksiyasını göstərmişdir. Sınaqdan keçmiş metodik yanaşmalar müxtəlif buğda genotiplərin duza qarşı rezistentliyi, adaptiv potensialın xarakterizə edilməsi və müəyyən dərəcədə konstituv və indusibel davamlığın qarşılıqlı təsirinin müəyyənləşdirilməsi bitkiləri ranjə edilməsinə imkan vermişdir. Buğda hüceyrə kulturasında,  selektiv mühitdə  duza davamlı hüceyrələrin seçilməsi üçün texnologiyanın müxtəlif sxemləri  işlənib hazırlanmış və ayrı ayrılıqda effektivliyi qiymətləndirilmişdir. Duza rezistent regenerant bitkilər alınmışdır. Cd ionlarının istifadəsi ilə yüksək temperatura rezistentlik göstərən hüceyrə xətlərinin yaradılması texnologiyasının elementləri işlənilib hazırlanmışdır. İn vitro kulturada kallusun morfogen potensialı və hüceyrə metobalizması üçün toksiki olmayan, kallus hüceyrələrinin böyüməsini inhibə etməyən selektiv agentin (kadmium sulfat) dozası müəyyənləşdirilmişdir və F0  nəsl bitki regenerantları alınmışdır.

(Panax ginseng) jenşen toxuması kulturaya keçirilmişdir. Alınan ştam yüksək artım sürətinə və yüksək farmokoloji aktivliyə malik olmuşdur.

Buğda getotiplərinin stres amillərinə qarşı adaptasiya mexanizmlərinin in vivo və in vitro opqanizm və hüceyrə səviyyəsində  araşdırılması.

Qradiyentli aqaro­ponika şəraitində çoxkomponentli qida mühitlərinin innovativ texnologiyası işlənib hazırlanmışdır; bu texnologiya fundamental və kommersiya yönümlü məsələlərin həllində yüksək tətbiq potensialı ilə xarakterizə olunur və bitki hüceyrələrinin kultivasiyası üzrə biotexnoloji proseslərin optimallaşdırılmasına və maya dəyərinin azaldılmasına imkan verir.

Elmi əsərlərinin adları

  1. 1. G.Ismayilova*,  M. Mammadova1, T. Qaragezov1, S. Marakli2, J. Ojaghi3, I. Huseynova 1 Investigating Retrotransposon Dynamics in Wheat Genotypes Under Salinity Stress: A Comparative Study of In Vitro and In Vivo Cultivation, Polish Journal of Environmental Studies, –2025. 34 (5), – p. 6203-6216  DOI:10.15244/pjoes/192039

    2.V. Jafarova, A. Sadigova, G. Ismayilova, L.Adilova, S. Suleymanova, M. Mammadova. Evaluation of physiological responses of hazelnut (Corylus avellana L.) explants to MS and WPM culture media. Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, MSE AR, vol. 9, No 1, p. 59-65 (2025).

    3. Sadıqova, A., & Mammadova, M. Root plasticity of the Shirvan-Shahi grapevine under phosphorus deficiency: A perspective from microclonal propagation. Journal of Life Sciences & Biomedicine, 7(80)(1), 30-36. (2025). https://doi.org/10.59849/2710-4915.2025.1.30

     4. A. A. Sadigova,  M. H. Mammadova,  T. H. Garagozov , I. M. Huseynova. Strategic Adjustment of Nitrogen Compounds in the In Vitro Cultivation of Shirvan Shahi (Vitis vinifera L.) Advances in Biology & Earth Sciences. The paper will be included in Vol.10, No.3, 2025

    5. A.Sadigova, E. Yörük, M. Mammadova, Determination of DNA polymorphism among cultivated and wild grape genotypes of Azerbaijan with RAPD markers 7th Symposium on  EuroAsian Biodiversity (SEAB-2024) Erzurum, Türkiye 2024, p.69

    6.V. Jafarova, A.Sadiqova, M. Mammadova Effective sterilization of hazelnuts (corylus avellana) as a key stage of introduction to the culture in vitro. IX International Scientific and Practical Conference:’Research of young scientists: from idea generation to project implementation’ Lyon, France 2024 p.239-242

    7. M. Mammadova. Safarova K., Ismayilova G. Effect of exogenous phenolic compounds on genotype-dependent callus induction Current problems of mankind and ways to solve them xiv international scientific and practical conference Munich, Germany, 2024 P.20-25

    8. Mahira M., Vusale J.A., Laman A.I. Different responses of some hazelnut varieties (corylus avellana l.) In vitro to the hormonal balance of the nutrient medium Current problems of mankind and ways to solve them xiv international scientific and practical conference Munich, Germany, 2024 P.33-39

    9 9. Mammadova M.,Safarova Kh.F.,Sadigova A.A.,Naghiyeva H.K., İsmailova G.I Dynamics of biomass accumulation in the wheat  callus under the influence  of exogenous phenolic compounds, Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, MSE AR, 2023, vol.7 No 2 p. 54-61

    10.G. Ismayilova,  S.Marakli, M. Mammadova Identification of retrotransposons and horizontalgene transfer in callus and regenerants of wheat plant (Triticum aestivum L) in vitro 4th EPI-CATCH Conference Epigenetic Mehanisms of Crop Adaptation to Climate Change 4-6 June 2024. Novi Sad, Serbia p.56

    11. V. Jafarova, M. Mammadova Corylus avellana as a potential alternative source for the production of taxol and taxanes Transactions of the Institute  of Molecular Biology & Biotechnologies, MSE AR, 2024 V8 N1 p34-41

     12.   Ismayilova G.İ.Sevgi Marakli, T. Karagozov H., M. Mammadova Effect of cadmium on SIRE1 retrotransposon polymorphism in wheat genome Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, MSE AR,, 2023, vol.7 No 1 p.82-87

    13.   Ismayilova G.İ.Sevgi Marakli, T. Karagozov H., M. Mammadova Determination of sukkula and houba retrotransposons in heavy metal stressed wheat genotypes grown in vivo and in vitro, ETN Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun Elmi “səsrləri.cildXII,N1 2023. Səh.161-171

    14.   M. Mammadova ,G. Imayilova, H.Hasanova  Influence of different concentrations and combinations of cytokinins and auxins on the proliferation of tomato (Lycopersicon Esculentum MILL.) callus tissue ANAS. Transactions of the IMBB, 2022 vol.6, N 2  p. 33-37

    15.   M. Mammadova, A.Aliyeva , G.İsmayilova  Effect of heat stress on germination and growth of various wheat genotypes,  ANAS. Transactions of the IMBB, 2022 vol.6, N 1  p. 22- 25

    16.M.H.Mammadova, L.A.  Qurbanova Сomparison of callus induction and morphogenic ability   from different wheat explants ANAS. Transactions of the IMBB, 2021 vol.5 p. 109-114

    17. M.G. Mamedova. Callusogenesis  and morphogenesis in wheat culture in the presence of cadmium ions, ANAS. Transactions of the IMBB,2020 vol.4, p. 57-61

     18.M.G. Mamedova*,G.M.Ibrahimova. Proliferation of an isolated wheat culture under the influence of hormonal factors against the background of salt stress. ANAS. Transactions of the IMBB, 2019 vol.3, p. 90-93

    19. M.H.Məmmədova, Əlisoy F.Ə., Qaragözov T.H. Duz  Şəraitində  In Vitro Təcrid Olunmuş Buğda Hüceyrələrinin  Skriningi. Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində (ADAU) “akademik Cəlal Əlirza oğlu Əliyevin 90 illik yubileyinə həsr olunan “Akademik Cəlal Əliyev və bioloji müxtəlifliyin genetik ehtiyatları” övzusunda gənc tədqiqatçıların elmi-praktik konfransı, 30 noyabr 2018 s. 470-474

    20. M.G.Mamedova. T.H. Karagezov. Моделирование солевого стресса в градиенте возрастающего стрессорного фактора. Ministry of Education and Science of Ukraine, Sumy State Pedagogical University named after A.S. Makarenko, Ukraine, Polessky State University, Belarus, St. Cloud State University, Minnesota, United States, II International Conf. “Present biological science  09-10 November, 2018. P.132-135

    21. M.H.Məmmədova, Əlisoy F.Ə., Qaragözov T.H. Buğda genotiplərində müxtəlif stress faktorlarin in vitro morfogenezə təsiri. Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetində (ADAU) “akademik Cəlal Əlirza oğlu Əliyevin 90 illik yubileyinə həsr olunan “Akademik Cəlal Əliyevin elmi irsini öyrənirik” mövzusunda gənc tədqiqatçıların elmi-praktik konfransı, 28 sentyabr 2018. S.62-67

    22. M.G.Mamedova, T.H. Qaragezov. The content of free proline in callus cells of wheat under salt stress. Miedzynarodowa konf.multidyscyplinarna “kluczowe problem educkacija I nauka: perspekywy rozwoju dla ukrainy I polski” Stalowa Wola, Polska 20-21july, V.4 2018 p.79-82 ISBN 978-9934-571-50-3

    23.M.G.Mamedova, T.G. Garagozov, F.A.Alisoy Abiotic stress and morphogenic potential of wheat in vitro in conditions of elevated temperatures. Proceedings of ANAS.(Biological and Medical Sciences)  2018, vol.73,N 2,  p.95-98

    23. М.Г.Мамедова, Т.Г.Карагезов Взаимосвязь синтеза пролина и растворимых сахаров в культуре пшеницы in vitro при действии солевого стрессора. The international research and practical conference "The development of nature sciences: problems and solutions" (Brno, the Czech Republic, April 27-28, 2018 V.1, P. 188-192.  ISBN 978-9934-571-36-7

    24. М.Г.Мамедова, Т.Г.Карагезов, Ф.А.Алисой, Дж.М.Талаи,Э.Р.Ибрагимов.Клеточная селекция пшеницы in vitro на жаростойкость и влияние эндофитной инфицированности на морфогенетический потенциал.

    Электрон. Рецензир. Журнал Инст. Биохимии и Генетики Уфимского научного центра РАН Биомика / Biomics 2018. 10 (1). С. 33-36. DOI: 10.31301/2221-6197.bmcs.2018-8

    25. M.H.Məmmədova, T.H.Qaragözov, F.Ə. Əlisoy. In vitro  şəraitdə abiotik  streslərə  qarşi  davamliliğin  hüceyrə seleksiyasi. Azərbaycan Əkinçilik Elmi-tədqiqat İnstitutunun Elmi əsərləri Məcmuəsi 2018  XXIX cild, s.198-203

    26. T.H. Garagezov*, I.M.Huseynova, M.G. Mamedova.  Agar System (Agaroponics) for Modeling Abiotic and Biotic  Effects on a Plant Organism(Manuals) Proceedinngs of ANAS (Biological and Medical Sciences), vol.72, No 3, p 41-47 (2017)

    15.M.G. Mamedova, T.G. Garagozov Soluble sugars and proline in isolated  wheat culture   under salt stress. ANAS. Transactions of the IMBB, vol.1 p.167 -171, 2017

    27. Карагезов Т.Г., Исмаилова Г.И., Мамедова М.Г. Морфогенный потенциал изолированной культуры шафрана  (Crocus Sativa L.) при субкультивировании.. НАН Украины «Факторы эксперимент. эволюции организмов»,2016 г., .Одесса, Украина.      Т.19 стр. 130 -132

    28. Мамедова М.Г. Роль пролина в резистентности растений к стрессорам. АМЕА-nın Xəbərləri Biologiya və tibb  elmləri seriyası, 2015,cild 70, N3, səh.73-77

    29.М.Г.Мамедова, Т.Г.Карагезов.Некоторые представления о механизмах устойчивости растений. Azərbaycan Elmi-tədqiqat Əkinçilik İnstitutunun Elmi əsərləri Məcmuəsi,2016, Cild XXVII. 151-158s.

    30. Karagyozov T.H., Asadova S.Sh., Azizov I.V.,Mamedova M.H. A new approach to biotechnology of saffron (Crocus Sativus L.). Global jurnal of science Frontier research: C Biol.science  USA,2015. V.15 issue 6(ver.1.0)  P.1-3.

    31. Т.Г.  Карагезов, М.Г.  Мамедова, И.М.Азизов, С.Ш.Асадова,  Некоторые проблемы и перспективы биотехнологического размножения шафрана. НАН Украины «Факторы эксперимент. эволюции организмов», 2015. Т.17 стр.179-182

    32.M.H.Məmmədova, T.H. Qaragözov. Buğda seleksiyasında hüceyrə texnologiyası. Azərbaycan Elmi-tədqiqat Əkinçilik İnstitutunun Elmi əsərləri Məcmuəsi,XXVİ cild, 2015, səh.156-165

    33.T.H.Qaragözov,İ.Əzizov,S.Ş.Əsədova, M.H.Məmmədova. Zəfəranın (Crocus Sativus L.) in vitro çoxaldılması. АМЕА-nın Xəbərləri Biologiya elmləri seriyası,,2014, 69, №1, с. 12-15.

    34. Карагезов Т.Г,Асадова С.Ш.,Мамедов Т.С., Мамедова М.Г. Ускоренное размножение виноградной лозы как посадочного материала для архитектурного городского дизайна. Геополитика и Экогеодинамика регионов. Научный журнал. Симферополь. 2014. Том 10, вып. 1 стр.572 -576.

    35. Т.Г.  Карагезов,  И.М.Азизов, С.Ш.Асадова, М.Г.  Мамедова.  Морфогенез и органогенез шафрана (Crocus Sativa L.) in vitro. «Plant Phisiology as a Theoretical Basis for Innovative Agriculture and Phytobiotechnologies» International scientific conference and School for young scientists. Kalininqrad 2014. Vol.1 p.232-234

    36 T.H.Qaragözov, S.Ş.Əsədova, .H.Məmmədova. İzolə edilmiş buğda sünbüllərinin in vitro becərilməsi metodu. Azərbaycan Elmi-tədqiqat Əkinçilik İnstitutunun Elmi əsərləri Məcmuəsi,XXIV cild, 2013, səh.155-157

    37.У.Ф. Ибрагимова,И.В. Азизов, М.Г.Мамедова. Реакция сортов твердой и мягкой пшеницы на хлоридное засоление. НАН Украины. Институт Физиологии растений и Генетики.  Физиология и биохимия культурных растений. Т.45, № 5, с.399-407, 2013

    38. Т.Г.  Карагезов,  И.М.Азизов, С.Ш.Асадова, М.Г.  Мамедова .Биотехнология размножения шафрана(Crocus S.L) “Botanika bağlarında vədendropark landşaft memarlığı” V Beynəlx konfr. 5-8 noyabr 2013. s. 226-230

    39. КарагезовT.Г, Асадова С.Ш,  Ибрагимова У.Ф., Мамедова М.Г.Методический подход для определения степени адаптивности растений пшеницы путем моделирования нарастающего воздействия солевого стресса. Azərbaycan Elmi-tədqiqat Əkinçilik İnstitutunun Elmi əsərləri Məcmuəsi, XXIII cild,2012, s. 101-106

    40. Т.Г.  Карагезов,  И.М.Азизов, С.Ш.Асадова, М.Г.  Мамедова. Особенности каллусогенеза и морфогенеза в культуре тканей шафрана. Труды XXI Международного научного Симпозиума, Симферополь, 2012, с. 452-455

    41. Т.Г.  Карагезов,  И.М.Азизов, С.Ш.Асадова, М.Г.  Мамедова. Эмбриогенез и морфогенез у Crocus Sativus L. VII Съезд Общества физиологов растений России. Физиология растений -фундаментальная основа экологии и инновационных биотехнологий. Нижний Новгород, 4-10 июля, 2011г. Мат. Докл.,  часть 1, с. 311-313

    42. Т.Г.  Карагезов,  С.Ш.Асадова, И.М.Азизов, М.Г.  Мамедова. Индукция каллусогенеза и соматического морфогенеза у Crocus S.L. Новые и нетрадиционные растения  и перспективы их использования. Материалы 1Х межд. Симпозиума. Пущино, 14-18 июня,2011,c. 45-47

    43. Т.Г.  Карагезов,  С.Ш.Асадова, М.Г.  Мамедова Каллусогенез и Соматический  эмбриогенез у Сrocus sativus L. АМЕА-nın Xəbərləri Biologiya elmləri seriyası,,2010, 65, №1-2, с. 52-57.

    44. Т.Г.  Карагезов,  С.Ш.Асадова, И.М.Азизов, М.Г.  Мамедова. Особенности каллусообразования и регенерация растений шафрана (Crocus s. L).Биологические основы садоводства и овощеводства Мат. международной конфе-ренции с элементами науч-ной школы для моло дежи.22-25 сентября 2010 г. Мичуринск, с.163-167-

    45. T.H. Qaragezov,A.S. Asadova, M.H.Mamedova Nature of physiological reactions of various wheat genotypes under sudden and salinity condition. Proceedinngs of ANAS (Biological Sciences), 65 (5-6): p.201-204, 2010

    46. Карагезов Т.Г.,Ибрагимова У.Ф., .  Мамедова М.Г. Стрессорная реакция листьев и корней различных генотипов пшеницы при внезапном и постепенном засолении. АМЕА-nın Xəbərləri Biologiya elmləri seriyası,, 2008, 63, №5-6, с. 14-21

    47. Карагезов Т.Г., Азизов И.В., Мамедова М.Г. Антимикробная активность культуры ткани женьшеня. VİМеждун.симпозиум «Новые и нетрадиционные растения и перспективы их использования» Москва, Пущино, 2006 стр.236-239

     

Respublika, beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü

-

Pedaqoji fəaliyyəti

Magistr pilləsi üzrə tələbə hazırlığında pedaqoji fəaliyyət

Digər fəaliyyəti

-

Təltif və mükafatları

1.Azerbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 70 illik yubileyi münasibəti ilə Fəxri Fərmanla təltif edilib.

2.Uzunmüddətli səmərəli elmi və ictimai fəaliyyətinə görə AMEA Biologiya və Tibb Elmləri BölməsininFəxri Fərmanı ilə təltif edilib

İş yeri və ünvanı

AR ETN Molekulyar Biologiya İnstitutu, Bakı ş. İzzət Nəbiyev küç. 11

Vəzifəsi

Biotexnologiya və Biomühəndislik Laboratoriyasının müdiri

Xidməti tel.

 

Mobil tel.

(+994 55) 514 12 26

Ev tel.

(+994 12) 492 12 26

Faks

(+994 12) 510 24 33 

Elektron poçtu

gamira2010@ mail.ru

m.mammadova@imbb.science.az
© 2018 Molekulyar Biologiya İnstitutu