| Oktay Kazım oğlu Qasımov | |
| Anadan olduğu yer | Zaqatala şəh., Azərbaycan |
| Təvəllüdü | 04.08.1958 |
| Bitirdiyi ali təhsil müəssisəsi | Azərbaycan (indiki Bakı) Dövlət Universiteti, Fizika fakültəsi |
| Elmi dərəcəsi | Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru |
| Elmi rütbəsi | professor |
| Fəlsəfə doktoru dissertasiyasının ixtisas şifri, ixtisasın adı və mövzusu | F.r.e.n., 2206.01- Molekulyar fizika Zülallarda onların mexaniki dağilması zamanı baş verən sərbəst-radikallı prosesslər |
| Doktorluq dissertasiyasının ixtisas şifri, ixtisasın adı və mövzusu | F-r.e.d., 2406.02 - “Biofizika” F-r.e.d., 2415.01- “Ekologiya “
|
| Müxbir üzv seçildiyi tarix və ixtisasın adı | 02 may 2017, biofizika |
| Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı | 127 |
| Xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı | 118 |
| Beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda çap olunan məqalələrin sayı | 87 |
| Müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı | 2 |
| Kadr hazırlığı: fəlsəfə doktorlarının sayı elmlər doktorlarının sayı |
2 |
|
Əsas elmi nailiyyətləri | 1. Zülalların mexaniki dağılması zamanı ilkin sərbəst radikallı prosesləri, bu radikalların zəncirvarı foto- və termo-reaksiyalarını təyin etmişdir. Göstərmişdir ki, zülalların mexaniki dağılması zamanı ilkin act polipeptid zəncirində olan üç kovalent rabitədən yalnız birinin Calpa-C rabitəsinin homolitik qırılmasıdır (1982-1996). 2. Zülalların üç-ölçülü məhlul quruluşunu təyin etmək üçün yeni “Nöqtəvi İdarə Olunan Triptofan Flüoressensiyası” (NİOTF) metodunu yaratmışdır (1997, 2001). 3. İnsan buynuz qişasının səthində olan lipidlərin göz yaşı lipokalini zülalı tərəfindən təmizləməsinə dair sübutlar göstərmişdir (1999, 2005) 4. NİOTF metodu ilə göz yaşı lipocalini zülalının 3 ölçülü məhlul quruluşunu vermiş (2001) və sonradan bu iş zülal kristalının rentgen-struktur analizi ilə təsdiq olunmuşdur (2005). 5. NİOTF və Nöqtəvi İdarə Olunan Spin Nişanlanma metodları ilə göz yaşı lipocalini zülalının liqandla birləşmə mexanizmini, liqandın zülal cibliyi daxilində oriyentasiyasını, dinamikasını və paylanmasını göstərmişdir (2000-2010). 6. NİOTF metodu ilə göz yaşı lipocalini zülalında mühitin pH-dan asılı konformasiya dəyişikliklərinin mexanizmini göstərmiş, zülalın AB-halqasında yerləşən Glu27 amin turşusunun protonlaşma halı ilə idarə olunan liqand birləşmə mexanizmini göstərmişdir. Bu iş həmin zülalın liqandla birləşmiş halında rentgen-struktur analizi ilə öz təsdiqini tapmışdır (2010). 7. Göz yaşı lipokalini zülalının lipokalin ailəsi üçün dəyişməz olan disulfid rabitəsinin ligand birləşmə xassəsini modulyasiya etməsini göstərmişdir (2011) 8. Zülallarda konformasiya dəyişikliklərini öyrənmək üçün yeni “Nöqtəvi İdərə Olunan Dairəvi Dixroizm” metodunu yaratmış və aşağı temperatur ölçülərinin üstünlüyünü göstərmişdir (2008, 2014). 9. Lipokalin ailəsinə daxil olan zülallarda “kation-pi” qarşılıqlı təsirini analiz etmiş və onlar struktur-funksiya baxımından xarakterizə edilmişdir (2012) 10. Flüoressensiya metodu ilə zülal-ligand birləşməsini tədqiq etmək üçün birbaşa modelsiz metod təklif etmişdir (2014) 11. Zülalların yaxın yan zəncirlərini qiymətləndirmək üçün “qoşa triptofan eksitonu” metodunu təklif etmiş, onun imkanlarını göz yaşı lipokalini zülalının misalında göstərmişdir (2015) 12. Müxtəlif səth gücləndirilmiş (plasmon) Raman spektroskopiyası vasitəsi ilə bütöv insan qanı və qan plasmasını tətdiq etmiş, resonans güclənmə hadisəsini qeyd etmiş, spektral zolaqların güclənmə xassəsini göstərmişdir. Bu sistemin insanın müxtəlif xəstəlik halında diaqnostik alət kimi istifadəsinin mümkünlüyünü göstərmişdir (2015-2016) 13. İpək fibroin zülalının rəngləyici ilə dopinq olunmuş təbəqələrinin hazırlanması təsvir edilmişdir; bu təbəqələr monomerik rəngin optik xüsusiyyətlərini bərk vəziyyətdə qoruyur ki, bu da optik və biolazer tətbiqləri üçün vacibdir. Rhodamine 6G ilə dopinq edilmiş ipək fibroin təbəqələrinin FTIR, CD və XRD analizləri zülalın ikinci strukturunu və rəngləyici ilə qarşılıqlı təsirləri göstərir. UV–VİS və exciton CD spektrləri Rhodamine-in strukturunu izah edir və SF mühitinin dimer əmələ gəlməsini əngəllədiyini sübut edir. Bu təbəqələrin optik xüsusiyyətləri və asan hazırlanması onları innovativ fotonik texnologiyalar üçün ideal namizəd edir. 14. Tədqiqat göstərmişdir ki, ANS flüoresans üsulu bərk vəziyyətdə olan zülalların quruluşunu öyrənmək üçün effektiv vasitədir. Bombyx mori barama ipəyindən alınmış ipək fibroin zülalı üzərində aparılan analizlər ANS-in zülalda müxtəlif hidrofob sahələrə bağlandığını və onların su ilə qarşılıqlı təsirinin fərqli olduğunu göstərmişdir. Nəticələr göstərir ki, bu üsul zülal aqreqatlarının və amiloidlərin – o cümlədən Alzheimer , Parkinson və prion xəstəlikləri ilə əlaqəli strukturların – tədqiqi üçün tətbiq oluna bilər. 15. Ağciyər xərçəngində erkən diaqnozu məqsədilə tədqiqatda FTIR spektrlərinə əsaslanan və süni intellekt alqoritmləri (Linear SVM, PLS-DA və Random Forest) ilə qurulmuş model vasitəsilə sağlam və ağciyər xərçəngi xəstələrinin qan plazması nümunələri analiz edilmişdir. Nəticələr göstərmişdir ki, 80–90% dəqiqliklə işləyən bu üsul sürətli, minimal invaziv və ucuz skrininq metodu kimi yüksək riskli şəxslərin müəyyən edilməsində istifadə oluna bilər (2021). 16. Yaşla əlaqəli neyrodegenerativ xəstəliklər (məsələn, Alzheimer və Parkinson) əsasən beyində beta-amiloid və digər zülalların anormal yığılması, oksidativ stress və neyronların tədricən zədələnməsi nəticəsində yaranır. Tədqiqat göstərmişdir ki, fusidin turşusu yalnız beta-amiloidlərin əmələ gəlməsini ləngitmir, həm də artıq formalaşmış amiloidlərin parçalanmasında iştirak edir. Bu nəticələr fusid turşusunun antibiotikdən əlavə neyrodegenerativ xəstəliklərin və yaşla bağlı kataraktın müalicəsində istifadə oluna biləcəyini göstərir (2021). 17. Molekulyar docking tədqiqatları göstərir ki, kationik Glu-Gln-Arg-Pro-Arg pentapeptidi və onun D-izomerləri çoxfunksiyalıdır və həm xərçəngə, həm də COVID-19-a qarşı aktivlik göstərə bilər. Bu təsir onların inteqrinlərə (α5β1 və αIIbβ3), virusun Mpro və S zülallarına, həmçinin hüceyrə ACE2 reseptoruna bağlanma qabiliyyəti ilə bağlıdır. Pentapeptidin D-izomerlərlə modifikasiyası onun funksiyalarını tənzimləməyə imkan verir və bu birləşmələrin onkologiya və COVID-19 müalicəsində potensial istifadəsini göstərir (2021). 18. In silico molekulyar docking tədqiqatları göstərmişdir ki, Glu-Gln-Arg-Pro-Arg pentapeptidi xərçənglə əlaqəli EGFR reseptor zülalı və FYN zülalı ilə birbaşa qarşılıqlı təsirə girərək onları inhibə edir. Pentapeptidin və onun D-izomerlərinin bu zülallara bağlanma gücü hesablanmış, ADME analizi isə onların yüksək farmakoloji potensiala malik olduğunu göstərmişdir. Bu nəticələr həmin pentapeptidin və onun D-izomerlərinin ağciyər xərçənginin müalicəsi üçün perspektivli namizədlər ola biləcəyini göstərir (2023). 19. Sağlam və xərçəng hüceyrə membranlarını ayırd etmək üçün neytral, müsbət yüklü və hidrofob xüsusiyyətli spin zondlar araşdırılmışdır. Nəticələr göstərmişdir ki, hidrofob TEMPO-benzoat xərçəng hüceyrələrinin liposomlarına daha yaxşı daxil olur, halbuki müsbət yüklü 4-amino-TEMPO nə sağlam, nə də xərçəng hüceyrə membranlarına daxil olmur. Bu isə TEMPO-benzoatın xərçəng hüceyrələrini sağlam hüceyrələrdən ayırd etmək üçün daha uyğun zond olduğunu göstərir və onun xərçəng hüceyrələrinə dərmanların hədəfli çatdırılmasında istifadə oluna biləcəyini göstərir (2023). 20. Fərdiləşdirilmiş dərman dozası və müalicə müddəti effektivliyi artırmaq və yan təsirləri azaltmaq üçün vacibdir. Bu məqsədlə terapevtik dərman monitorinqi vasitəsilə plazmada dərman konsentrasiyası ölçülür və doza optimallaşdırılır. Tədqiqatda xərçəng müalicəsində istifadə olunan doksorubisinin (DOX) plazmadakı miqdarını ölçmək üçün yüksək həssas biosensor hazırlanmışdır: klassik LSPR əsaslı biosensor dərmanı nanomolyar, yeni Au/Al₂O₃ nanoada strukturlu biosensor isə pikomolyar səviyyədə aşkar edə bilmişdir (2024). 21. Xərçəng hüceyrələrində lipidlərin struktur xüsusiyyətləri sağlam hüceyrələrdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir və onların struktur keçidləri daha aşağı temperaturda və qeyri-kooperativ şəkildə baş verdiyi göstərilmişdir. Maraqlıdır ki, morfoloji olaraq sağlam görünən bəzi hüceyrələrdə lipidlərin davranışı xərçəng hüceyrələrinə bənzəyir. Bu nəticə göstərir ki, metabolik dəyişikliklər morfoloji dəyişikliklərdən əvvəl baş verə bilər və xərçəng diaqnostikasında yalnız morfologiyaya əsaslanmaq kifayət olmaya bilər (2025). |
| Elmi əsərlərinin adları | 1. Gasymov O.K., Abduragimov A.R., Yusifov T.N., Glasgow B.J. Structural changes in human tear lipocalins associated with lipid binding. Biochim.Biophys.Acta, 1998; 1386(1); 145-156. 2. Gasymov O.K., Abduragimov A.R., Yusifov T.N., Glasgow B.J. Resolution of ligand positions by site directed tryptophan fluorescence in tear lipocalin. Protein Science, 2000, 9, 2, 337-343. 3. Gasymov OK, Abduragimov AR, Yusifov TN, Glasgow BJ. Site Directed Tryptophan Fluorescence Reveals the Solution Structure of Tear Lipocalin: Evidence for features that confer promiscuity in ligand binding, Biochemistry, 2001, 40, 14754-14762. 4. Gasymov OK, Abduragimov AR, Prasher P, Yusifov TN and Glasgow BJ. Tear Lipocalin: Evidence for a Scavenging Function to Remove Lipids from the Human Corneal Surface. Invest Ophthalmol Vis Sci., 2005, 43(10), 3165-73. 5. Gasymov OK, Abduragimov AR, Glasgow BG. Intracavitary Ligand Distribution in Tear Lipocalin by Site-Directed Tryptophan Fluorescence, Biochemistry, 2009, 48 (30) 7219-7228. 6. Gasymov OK, Abduragimov AR, Glasgow BG. PH-dependent Conformational Changes in Tear Lipocalin by Site Directed Tryptophan Fluorescence, Biochemistry, 2010, 49 (3), 582-590. 7. Gasymov OK, Abduragimov AR, Glasgow BG. Excited Protein States of Human Tear Lipocalin for Low- and High-Affinity Ligand Binding Revealed by Functional AB Loop Motion, Biophysical Chem, 2010, 149(1-2), 47-57. 8. Gasymov OK, Abduragimov AR, Glasgow BG. Cation-π Interactions in Lipocalins: Structural and Functional Implications, Biochemistry, accelerated publication, 2012, 51(14), 2991-3002. 9. Gasymov OK, Abduragimov AR, Glasgow BG. Double Tryptophan Exciton Probe to Gauge Proximal Side Chains in Proteins- Augmentation at Low Temperature, J Phys Chem B., 2015, 119(10), 3962-3968. 10. Gasymov OK, Alekperov OZ, Aydemirova AH, Kamilova N, Aslanov RB, Bayramov AH, Kerimova A, Surface enhanced Raman scattering of whole human blood on nano-structured ZnO surface, Phys. Status Solidi C, 2017, 1600155 11. Ragona L., Gasymov O.K., Guliyeva A.J., Aslanov R.B., Zanzoni S., Botta Ch., Molinari H., Rhodamine binds to silk fibroin and inhibits its self-aggregation, BBA-Proteins and Proteomics, 2018, 1866, 661-667. 12. Aslanov RB, Dashdemirova LM, Alekperov OZ, Abdurahimov AR, Gasymov OK, Dynamics of Proteins by Thermal Decay of Free Radicals Induced by Ultraviolet Irradiation, Journal of Spectroscopy, 2018, v. 2018, ID 6197636. 13. Aydemirova A.H., Kamilova N., Gasymov OK., FTIR of human blood plasma as a diagnostic tool for myoma patients, International Scientific Conference "Molecular, Membrane and Cellular Basics of Biosystems Operation", Minsk, Belarus, 27-29 June 2018, p.184 14. Gasymov OK, Botta Ch, Ragona L, Guliyeva AJ, Molinari H, Silk fibroin-based films enhance rhodamine 6G emission in the solid state: A chemical-physical analysis of their interactions for the design of highly emissive biomaterials, Macromol.Chem.Phys, 2019, v 220, 1800460. 15. Guliyeva A.J., Gasymov OK. ANS fluorescence: potential to characterize proteins in solid states, Biochemical and Biophysical reports, 2020, 24, 100843. 16. Gasanova R.B., Melikova L.A., Gasymov O.K., Aliyev J.A., Zeta potentials of healthy and cancer cells of human lung: implication to cancer therapy, The Modern Achievements of Azerbaijan Medicine, 2020, 4, 112-117. 17. Gasymov OK, Aydemirova A., Melikova L, Aliyev JA, Artificial Intelligence to Classify Human Lung Carcinoma Using Blood Plasma FTIR Spectra, Applied and Computational Mathematics, 2021, 20, 277-289. (IF= 3.898) 18. Gasymov OK, Celik S, Agaeva G, Akyuz S, Kecel-Gunduz S, Qocayev NM, Ozel AE, Agaeva U, Bakhishova M, Aliyev JA, Cationic pentapeptide, GLU-GLN-ARG-PRO-ARG, and its D-isomer analogs: theoretical and structural studies for potential anti-cancer and novel anti-COVID-19 applications, 4th International New York Conference on Evolving Trends in Interdisciplinary Research and Practices, Oral Presentation, May 2-4, 2021, Abstract Book, 28-29, Manhattan, New York City. 19. Gasymov OK, Celik S, Agaeva G, Akyuz S, Kecel-Gunduz S, Qocayev NM, Ozel AE, Agaeva U, Bakhishova M, Aliyev JA, Evaluation of anti-cancer and anti-Covid-19 properties of cationic pentapeptide Glu-Gln-Arg-Pro-Arg, from Rice Bran protein and its D-isomer analogs through molecular docking simulations, Journal Mol Graphics and Modeling, 2021, 108, 107999. (IF= 2.518) 20. Gasymov OK, Mammedzade AM, Bakhishova MJ , Guliyeva AJ, Ragona L, Molinari M, Sodium Fusidate Prevents Protein Aggregation of Silk Fibroin and offers new perspectives for human lens material disaggregation, Biophysical chemistry, 2021, 279, 106680 (IF= 2.352). 21. M. Bakhishova, S. Celik, S. Kecel-Gunduzb, S. Akyuz, A. E. Ozel, G. Agaeva, L.M. Suleymanova, U. Agaevad, O.K. Gasymov, J.A. Aliyev., The effect of pentapeptide EQRPR derived from rice bran on the DPPC monolayer, International Korkut Ata Scientific Researches Conference, Osmaniye, Turkey, June 28-30, 2022, Abstracts book, p. 389-390. 22. Gasymov O.K., Bakhishova M.J., Gasanova R.B., Aslanov R.B., Melikova L.A., Aliyev J.A., Benzoate group attachment to TEMPO provides enhanced discrimination of liposomes fabricated using human lung normal and carcinoma cells, Russ.J.Biol.Phys.Chem., 2022, 7 (2), 261-267. 23. Gasymov O.K., Bakhishova M.J., Gasanova R.B., Aslanov R.B., Melikova L.A., Aliyev J.A. Benzoate group attachment to TEMPO provides enhanced discrimination of liposomes fabricated using human lung normal and carcinoma cells, Proceeding BBPC-2022, Medical Biophysics and Biophysical Chemistry, 126-127. 24. Mammedzade A.M., Mammadova Ay.J., Gasymov O.K., Structure of silk fibroin nanoparticles: characterization of hydrophobic patches, Russ.J.Biol.Phys.Chem., 2022, 7 (2), 268-272. 25. Mammedzade A.M., Mammadova Ay.J., Gasymov O.K., Structure of silk fibroin nanoparticles: characterization of hydrophobic patches, Proceeding BBPC-2022, Medical Biophysics and Biophysical Chemistry, 152-153. 26. Kamilova N.M., Gasymov O.K., Alieva U.G., Comparative Assessment of Hormonal, Echographic and Spectral Parameters in Chronic Endometritis and Chronic Salpingo-Oophoritis, Ukr.J. Med., Biol. Sport, 2022, 7, 143-146. 27. K. Pagano, S. Tomaselli, L. De Rosa, L. D’Andrea, A. M. Mammedzade, O. K. Gasymov, H. Molinari, L. Ragona, Silk Fibroin: Exploring a functional amyloid to investigate aggregation modulators and cross seeding effects, Italian-French International Conference on Magnetic Resonance, 27-30 September, 2022, Milan, Book of Abstract, P-99. 28. Bakhishova M., Aslanov R.B., Gasanova R.B., Melikova L., Aliyev J.A., Gasymov O.K. Hydrophobic but not charged group attachment to TEMPO enhances discrimination of liposomes from human lung normal and carcinoma cells, Transactions of ANAS (Physics and Astronomy Series), 2022, XLII (5), 56-63. 29. Oktay K. Gasymov, Serda Kecel-Gunduz, Sefa Celik, Sevim Akyüz, Ayşen E. Ozel, Gulshen Agaeva, Leman M. Suleymanova, Ulker Agaeva, Matanat Bakhishova, J.A. Aliyev, Molecular docking of the pentapeptide derived from rice bran protein as anticancer agent inhibiting both receptor and non-receptor tyrosine kinases, J. Biomol. Struct. Dyn., 2023, 41(10), 4321-4343, doi: 10.1080/07391102.2022.2067234. 30. A.H. Aydəmirova, L.Ə. Məlikova, O.K. Qasımov; Furye Çevirici İnfraqırmızı spektroskopiyanın tətbiqi ilə insanın sağlam və ağciyər adenokarsinoması halında plazma-lipid modelinin diaqnostik mümkünlüyü; Azerbaijan Journal of Physics, Fizika, 2023,v. 29; Section1; pp.3-9 31. Gasymov O.K., Abdurahimov A.R., Development of occupational ophthalmology: from dry eye syndrome to artificial tears, Journal of Life Sciences & Biomedicine, 2023, 5, 50-55. 32. Gasymov O. K., Bakhishova M. J., Aslanov R. B., Melikova L.A., Aliyev J. A., Membrane partitioning of TEMPO discriminates human lung cancer from neighboring normal cells, Acta Naturae, 2023, 15, 111-119 (IF: 2.0 (WOS); 3.5 (Scopus)). 33. Quarta A., Bettini S, Cuscuna M., Lorenzo D., Epifani G., Gigli G., Valli L., Aliyev J.A., Kazimov E.E., Bakhishova M.J., Gasymov O.K., Simone D., Tailoring gold nanoisland-based biosensor for ultrasensitive detection of doxorubicin in biological fluids, ACS Appl. Nano Materials, 2024, 7, 18724-18736 (Q1, IF: 5.3 34. I. Abbasov, M. Musayev, O. Gasymov, J. Huseynov, C. Naziyev, D. Askerov, S. Asadullayeva, N. Ismayilova, A. Mammadova, N. Hashimova, E. Eminova, Influence of background impurities of oxygen and copper on the luminescence spectrum of polycrystalline CVD ZnSe with excess selenium, Nano, 2025, 2550010, IF= 1.0, Cite Score= 2.1, doi: 10.1142/S1793292025500109 35. V. Atayeva, O. Gasymov, A. Salmanova, Physiological and Biological Potential of Dark-Red Autumn Leaves of Smilax Excelsa L., Journal of Food Science and Technology (Iran) (JFST), 2025, 22, 51-61. 36. O.K. Gasymov, M. J. Bakhishova, L. Melikova, J.A. Aliyev, Structural organizations of membrane lipids from human lung cancer and healthy cell, Journal of Molecular Structure, 2025, 1350, 144133, IF= 4.7 |
| Respublika, beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü |
|
| Pedaqoji fəaliyyəti | 2001-2012, Los-Anjeles Kaliforniya Universiteti; 2016- AMEA, magistr hazırlığı |
| Digər fəaliyyəti | Jurnalların redaksiya heyyətinin üzvü |
| Təltif və mükafatları | 1. Bakı Dövlət Universitetinin 100 illiyi (1919-2019)" yubiley medalı 2. Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin 100 illiyi (1921–2021)" yubiley medalı 3. Üçüncü dərəcəli əmək ordeni |
| İş yeri və ünvanı | AR ETN Molekulyar Biologiya Institutu PHŞ, AZ1073, Bakı ş., İzzət Nəbiyev küçəsi, 11 |
| Vəzifəsi | Laboratoriya müdiri |
| Xidməti tel. | 432-6248 |
| Mobil tel. | (055) 533-6648 |
| Ev tel. |
|
| Faks |
|
| Elektron poçtu | Oktaygasimov@gmail.com |
