| Samirə Məhəmmədrəhim qızı Rüstəmova | |
| Anadan olduğu yer | Qusar rayonu, Həzrə kəndi |
| Təvəllüdü | 26.06.1980 |
| Bitirdiyi ali təhsil müəssisəsi | Bakı Dövlət Universiteti |
| Elmi dərəcəsi | Biologiya üzrə fəlsəfə doktoru |
| Elmi rütbəsi | Dosent |
| Fəlsəfə doktoru dissertasiyasının ixtisas şifri, ixtisasın adı və mövzusu | 2415.01 Molekulyar biologiya
Buğda genotiplərinin quraqlığa davamlılığının molekulyar və biokimyəvi mexanizmləri |
| Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı | 161 |
| Xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı | 23 məqalə və 30 tezis |
| Beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda çap olunan məqalələrin sayı | 33 |
| Müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı |
|
| Kadr hazırlığı: fəlsəfə doktorlarının sayı | 1 |
| Əsas elmi nailiyyətləri | Azərbaycanda ilk dəfə olaraq buğda genotiplərində quraqlıq stresinə cavab verən antioksidant sistemin (SOD, KAT, APO, GR və s.) ontogenez boyunca dəyişmə dinamikası tədqiq edilmiş və antioksidant ferment fəallığı ilə genotiplərin stresə davamlılığı arasında əlaqə müəyyən edilmişdir. Buğdanın müxtəlif genomlarında quraqlığa davamlılığın əsas cis-tənzimləyicilərindən olan DREB1 transkripsiya faktoru genləri funksional molekulyar markerlər vasitəsilə identifikasiya edilmişdir. Azərbaycanın milli buğda genofonduna aid yumşaq və bərk buğda genotiplərində STS, SCAR və SSR markerləri əsasında aparılmış molekulyar skrininq nəticəsində qonur, sarı və gövdə pasına davamlılıqla əlaqəli Lr9, Lr19, Lr34, Yr9, Yr18, Sr11, Sr26 və Sr31 genləri müəyyən edilmişdir. Azərbaycanda ilk dəfə olaraq buğdanın rüşeym plazması KASP texnologiyası əsasında genotipləşdirilmiş və gövdə pasının TKTTF ras qrupuna qarşı effektiv davamlı gen mənbələri aşkar edilmişdir. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində yayılmış Puccinia graminis f. sp. tritici populyasiyalarının molekulyar-genetik müxtəlifliyi tədqiq edilmiş, SNP əsaslı analizlər nəticəsində Ug99 ras qrupunun yayılmadığı müəyyən edilmişdir. Azərbaycan və Almaniya mənşəli kontrast buğda genotiplərində DREB1 transkripsiya faktoru geninin quraqlıq stresinə cavab olaraq ekspressiya dinamikası müqayisəli şəkildə tədqiq edilmişdir. Yumşaq buğdanın genom donorları hesab olunan Triticum urartu (Au), Aegilops speltoides (B) və Aegilops tauschii (D) yabanı diploid növlərindən, həmçinin Bərəkətli-95 və Əzəmətli-95 genotiplərindən DREB transkripsiya faktoru genləri ayrılmış, sekvens edilmiş və müqayisəli in silico analizləri aparılmışdır. AP2/ERF domeninin struktur analizləri nəticəsində SNP-lər, mikroindellər, konservativ funksional amin turşusu qalıqları, nüvə lokalizasiya siqnalları və struktur motivlər müəyyən edilmişdir. Əldə olunan nukleotid ardıcıllıqları NCBI GenBank bazasında MZ935737–MZ935740 qəbul nömrələri ilə qeydiyyata alınmışdır. Azərbaycanda dəmyə şəraitdə şəraitində becərilən 187 yumşaq buğda genotipində 25 vegetasiya indeksi üzrə yüksək məhsuldarlıqlı rəqəmsal fenotipləmə və 25K SNP genotipləşdirmə əsasında genom üzrə assosiasiya analizi aparılmışdır. Fenotipik göstəricilər üzrə geniş genetik variasiya müəyyən edilmiş, irsilik əmsalının H² = 0.19–0.95 intervalında dəyişdiyi göstərilmiş və A, B və D genomları üzrə 812 Bonferroni-əhəmiyyətli marker-assosiasiya aşkar edilmişdir. GWAS nəticəsində 2A xromosomunda yerləşən və 17 vegetasiya indeksi ilə assosiasiya olunan əsas QTL hotspot müəyyən edilmişdir. Bu hotspot wsnp_Ex_c36049_44083089 SNP markeri ilə nişanlanmış, yaşıllıq və piqment indeksləri kimi əsas rəqəmsal fenotiplər üzrə genotipik variasiyanın 20%-ə qədərini izah etmişdir. Lokusda stres siqnalizasiyası və metabolik adaptasiya ilə əlaqəli LEA_2/NDR1-like və lectin receptor-like kinase genləri namizəd genlər kimi müəyyən edilmişdir. Ən son transkriptom analiz aləti hesab olunan RNAseq metodundan istifadə etməklə stresə davamlı və həssas buğda genotiplərində quraqlıq və istilik stresləri ilə induksiya olunan transkriptom analizləri həyata keçirilmişdir. |
| Elmi əsərlərinin adları | 1. Rustamova S. M., Aliyeva D. R., Isgandarova T. Y., Huseynova I. M. (2025) Leaf Senescence in Wheat (Triticum aestivum L.) Triggered by Drought Stress. Agricultural Sciences: Techniques and Innovations, Vol. 2, 39-66. 2. Kamruzzaman M., Siddiqui M.N., Rustamova S., Ballvora A., Léon J., Naz A.A. (2025) Genome-wide association analyses identify hydrogen peroxide-responsive loci in wheat diversity. Plant Direct, 9:e70067. 3. Shahbazov E., Zulfugarova S., Mammadova R., Rustamova S., Huseynova I. (2025) Transcriptional Profiling of ERF027 in Gossypium hirsutum under Salt Stress and Calcium Treatment. Transactions of the Institute of Molecular Biology and Biotechnologies MSE AR, vol. 9, No 1, p.72-77. 4. Cavalet-Giorsa E., González-Muñoz A., Athiyannan N., Holden S., Salhi A., Gardener C., Rustamova S. ... Krattinger S.G. (2024) Origin and evolution of the bread wheat D genome. Nature. DOI: 10.1038/s41586-024-07808-z. 5. Isgandarova T.Y., Rustamova S.M., Aliyeva D.R., Rzayev F.H., Gasimov E.K., Huseynova I.M. (2024) Antioxidant and Ultrastructural Alterations in Wheat During Drought-Induced Leaf Senescence. Agronomy, 14(12), 2924. 6. Isgandarova T., Rustamova S., Allahverdiyev T., Huseynova I. (2024) Proline accumulation and WRKY14/WRKY36 gene expression dynamics during drought-induced flag leaf senescence. Journal of Life Sciences & Biomedicine, vol. 6(79), No 2, p.06-12. 7. Aliyeva N., Rustamova S., Hüseynova I.M. (2024) Non-invasive phenotyping of drought response in bread wheat genotypes using GM2 and MCARI1 indices. Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies of MSE AR, vol. 8, No 2, p.03-07. 8. Zulfugarova S.T., Rustamova S.M., Huseynova I.M. (2023) Comparison of gene expression changes in bread wheat varieties with different susceptibilities to heat stress. Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, MSE AR, vol. 7, No 1, p.04-08. 9. Rustamova S., Abdullayeva G., Shahmuradov I., Huseynova I. (2023) Isolation and data analysis of partial DREB gene from Azerbaijan wheat genotypes. Journal of Life Sciences & Biomedicine (Special Issue). 10. Aliyeva Kh., Rustamova S., Huseynova I. (2023) Designing of specific primers for different allelic forms of the DREB gene in bread wheat. Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, MSE AR, vol. 7, No 2. 11. Rustamova S.M., Abdullayeva G.R., Huseynova I.M. (2022) Isolation and characterization of DREB gene in ancestral diploid wheat species from wheat domestication center. Genetics and Molecular Research. DOI: 10.4238/gmr19035. 12. Зульфугарова С.Т., Рустамова С.М., Гусейнова И.М. (2022) Активность антиоксидантных ферментов и термостабильность мембран у генотипов твердой пшеницы при тепловом стрессе. Аграрная наука, (2):56-61. 13. Aliyeva G., Ojaghi J., Rustamova S. (2021) Molecular diversity and phylogenetic analysis of Azerbaijan oaks (Quercus spp.) revealed by RAPD markers. Caspian Journal of Environmental Sciences, v.19(3), p.457-468. 14. Rustamova S.M. (2021) In silico analysis of Dreb transcription factor genes in bread wheat. Journal of Life Sciences & Biomedicine, v.3(76), No 1, p.60-66. 15. Rustamova S.M. (2021) Assessment of post-drought recovery process among diverse wheat genotypes using vegetation indices. Transactions of the Institute of Molecular Biology and Biotechnologies of ANAS, v.5, p.23-27. 16. Alibayova G.R., Akhundova L.A., Mustafayev N.Sh., Rustamova S.M., Huseynova I.M. (2021) Impact of angiotensin-1 converting enzyme gene insertion/deletion (I/D) polymorphism on diabetes mellitus susceptibility among Azerbaijan population. Ambiance In Life-International Scientific Journal, p.63-68. 17. Rustamova S., Shrestha A., Naz A.A., Huseynova I. (2020) Expression profiling of DREB1 and evaluation of vegetation indices in contrasting wheat genotypes exposed to drought stress. Plant Gene, 25. 18. Rustamova S.M. (2020) Designing specific primers for quantitative real-time PCR analysis of DREB genes in wheat. The Reports of National Academy of Sciences of Azerbaijan, V. LXXXVI, №1-2, p.59-65. 19. Rustamova S.M. (2020) Evaluation of renormalized difference vegetation index and carotenoid reflectance in contrasting wheat genotypes under drought and rewatering. Transactions of Institute of Molecular Biology and Biotechnologies of ANAS, v.4, p.38-43. 20. Alibayova G.R., Rustamova S.M., Akhundova L.A., Mustafayev N.Sh., Huseynova I.M. (2020) Angiotensin-converting enzyme gene insertion/deletion (I/D) polymorphism in Azerbaijan population. Journal of Life Sciences & Biomedicine, vol.2(75), No 2, p.7-16. 21. Rustamova S.M., Suleymanova Z.J., Isgandarova T.Y., Zulfugarova S.T., Mammadov A.C., Huseynova I.M. (2019) Identification of Stress Responsive Genes by Using Molecular Markers to Develop Tolerance in Wheat. Wheat Production in Changing Environments. Springer, pp.421-442. 22. Zulfugarova S.T., Rustamova S.M., Huseynova I.M. (2019) Identification of HSP16.9 gene in local wheat genotypes using an allele-specific primer. Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, ANAS, v.3, p.49-56. 23. Rustamova S.M., Abdullayeva G.R., Huseynova I.M. (2018) Application of PCR-based functional molecular markers to identify Dreb1 Genes in Triticum aestivum L. SciFed Biotech and Bioengineering Journal. 24. Rustamova S.M., Huseynova I.M., Aliyev J.A. (2018) Molecular Analysis of Resistance Genes to Brown Rust Lr9, Lr19, Lr34, Lr35 and Yellow Rust Yr9, Yr18 in Azerbaijan Wheat Germplasm. Proceedings of ANAS (Biological and Medical Sciences), v.72(3), p.13-26. 25. Isgandarova T.Y., Rustamova S.M., Huseynova I.M. (2018) Validation of QTL for the flag leaf senescence in wheat under drought. Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, ANAS, v.73, p.70-75. 26. Abdullayeva G.R., Rustamova S.M., Huseynova I.M. (2018) Isolation and Structural Analysis of Partial DREB Gene from Azerbaijan Local Wheat Genotype. Proceedings of ANAS (Biological and Medical Sciences), 73, p.70-75. 27. Зульфугарова С.Т., Омарова С.А., Рустамова С.М., Гусейнова И.М. (2018) Изучение сортспецифической термостабильности мембран у пшеницы при гипертермии. Труды Центрального Ботанического Сада НАН Азербайджана, Том XV, стр.9-14. 28. Abdullayeva G.R., Rüstəmova S.M., Hüseynova İ.M. (2018) Azərbaycanın yerli buğda genotipindən DREB geninin ayrılması və molekulyar xarakterizə olunması. AMEA Mərkəzi Nəbatat Bağının Elmi Əsərləri, XVI cild, səh.35-40. 29. Rustamova S.M., Isgandarova T.Y., Huseynova I.M. (2017) Assessment of wheat genotypes using TRAP9 marker linked to cell membrane stability. Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, ANAS, v.1, p.44-49. 30. Rustamova S.M., Sadigov Sh.F., Mammadov A.Ch., Huseynova I.M. (2017) Identification Of Stem Rust Resistance Genes Sr11, Sr26 And Sr31 In Azerbaijani Wheat Germplasm Using Molecular Techniques. Transactions of the Institute of Molecular Biology & Biotechnologies, ANAS, v.1, p.24-32. 31. Huseynova I.M., Rustamova S.M., Suleymanov S.Y., Aliyeva D.R., Aliyev J.A. (2016) Drought-induced changes in photosynthetic apparatus and antioxidant components of wheat (Triticum durum Desf.) varieties. Photosynthesis Research, v.130(1-3):215-223. 32. Huseynova I.M., Allahverdiyev T.I., Babayev H.G., Aliyeva D.R., Rustamova S.M., Aliyev J.A. (2016) Wheat: approaches to improve under water stress. Water Stress and Crop Plants: A Sustainable Approach, John Wiley, UK, pp.506-542. 33. Huseynova I.M., Rustamova S.M., Aliyeva D.R., Babayev H.G., Aliyev J.A. (2016) Photosynthesis, Antioxidant Protection and Drought Tolerance in Plants. Drought Tolerance in Plants, Physiology and Biochemistry, Vol.1, pp.349-378. 34. Huseynova I.M., Rustamova S.M., Guliyeva F.B., Aliyev J.A. (2015) Wheat Rusts in Azerbaijan: Effective Genes for Resistance. Advances in Environmental Research, Volume 44, Nova Science Publishers, pp.193-220. 35. Huseynova I.M., Rustamova S.M., Nasrullayeva M.Y., Aliyev J.A. (2015) Screening of barley genotypes for drought tolerance using molecular markers. International Journal of Plant Research, Vol.1, No.3, pp.88-92. 36. Huseynova I.M., Rustamova S.M., Guliyeva F.B., Aliyev J.A. (2015) Evaluation of winter wheat varieties for resistance to yellow and brown leaf rust in Azerbaijan. Global Journal for Research Analysis, V.4(1), pp.5-9. 37. Huseynova I.M., Rustamova S.M., Guliyeva F.B., Aliyev J.A. (2015) Molecular assessment of the allelic state of Lr34 leaf rust resistance gene in bread wheat germplasm in Azerbaijan. Reports of ANAS, v.LXXI, N2, pp.106-111. 38. Nasrullayeva M.Y., Rustamova S.M., Aliyeva D.R., Aliyev J.A. (2014) Differential responses of antioxidative system to soil water shortage in barley (Hordeum vulgare L.) genotypes. Advances in Biological Chemistry, v.4, pp.351-359. 39. İbrahimov E.R., Təlai C.M., Rüstəmova S.M., Hüseynova İ.M., Əliyev C.Ə. (2014) Azərbaycanda sarı pas (Puccinia striiformis West.) törədicilərinin yumşaq buğda sortlarının inkişaf dinamikası, morfofizioloji xüsusiyyətləri, dənin keyfiyyət göstəriciləri və məhsuldarlığına təsiri. AMEA-nın Xəbərləri, c.69, N1, s.97-103. 40. Hüseynova I.M., Nəsrullayeva M.Y., Rüstəmova S.M., Əliyeva D.R., Əliyev C.Ə. (2014) Quraqlıq stresinin təsirinə məruz qalmış arpa genotiplərinin yarpaqlarında antioksidant fermentlərin fəallığının və izoenzim tərkibinin tədqiqi. AMEA-nın Xəbərləri, c.69, N2, s.5-12. 41. Huseynova I.M., Guliyeva F.B., Rustamova S.M., Aliyev J.A. (2013) PCR-based molecular markers linked to the leaf rust resistance gene Lr19 in different bread wheat cultivars. Advances in Biological Chemistry, v.3, N1, pp.153-158. 42. Huseynova I.M., Rustamova S.M., Mammadov A.Ch. (2013) Identification of Dreb 1 genes involved in drought tolerance in wheat (Triticum L.). Photosynthesis Research for Food, Fuel and Future, Springer, pp.552-555. 43. Rustamova S.M., Babayev H.G., Suleymanov S.Y., Huseynova I.M. (2013) Antioxidant defense system and photochemical characteristics of chloroplasts in wheat genotypes subjected to water stress. Photosynthesis Research for Food, Fuel and Future, Springer, pp.568-571. 44. Suleymanov S.Y., Bayramova K.H., Rustamova S.M., Maharramova E.H., Huseynova I.M. (2013) Antioxidant enzymes and functional state of PS II in plants grown under various radium (226Ra) concentrations. Photosynthesis Research for Food, Fuel and Future, Springer, pp.560-563. 45. Huseynova I.M., Rustamova S.M., Suleymanov S.Y., Aliyev J.A. (2012) Biochemical and molecular aspects of drought tolerance in wheat Triticum L. Genotypes. Crop Production for Agricultural Improvement, Springer Part 2, pp.443-476. 46. Huseynova I.M., Rustamova S.M. (2010) Screening for Drought Stress Tolerance in Wheat Genotypes Using Molecular Markers. Proceedings of the National Academy of the Sciences of the Republic of Azerbaijan (Biological Sciences), V.65, N5-6, pp.132-139. 47. Huseynova I.M., Suleymanov S.Y., Rustamova S.M. (2010) Response of photosynthetic apparatus and antioxidant defense systems in Triticum aestivum L. cultivars subjected to drought stress. Proceedings of the National Academy of the Sciences of the Republic of Azerbaijan (Biological Sciences), V.65, N5-6, pp.49-59. 48. Huseynova I.M., Rustamova S.M., Mammadov A.Ch., Aliyev D.A. (2010) Dreb 1 genes that positively regulate drought-resistance in wheat genotypes. Reports of Azerbaijan National Academy of Sciences, v.LXVI, №2, pp.92-100. 49. Гусейнова И.М., Рустамова С.М., Мамадов А.Ч., Алиев Д.А. (2010) RAPD маркеры, ассоциированные с засухоустойчивостью в генотипах пшеницы Triticum L. Доклады НАН Азербайджана, т.LXVI, №1, с.104-110. 50. Rüstəmova S.M., Qasımova G.N. (2010) Quraqlıq stresi zamanı Triticum aestivum L. buğda genotiplərində zülalların keyfiyyət və kəmiyyət dəyişiliklərinin öyrənilməsi. Azərbaycan Aqrar Elmi, N1-2, s.154-156. 51. Рустамова С.М., Гусейнова И.М. (2009) Молекулярные механизмы устойчивости растений к водному стрессу. Известия НАН Азербайджана, №3-4, с.12-25. 52. Рустамова С.М., Сулейманов С.Ю., Бабаев Г.Г., Гусейнова И.М. (2009) Динамика функционирования антиоксидантных ферментов у различных генотипов пшеницы при дефиците воды. Доклады НАН Азербайджана, т.LXV, №5, с.79-86. 53. Гусейнова И.М., Сулейманов С.Ю., Рустамова С.М., Алиев Д.А. (2009) Индуцированные засухой изменения в фотосинтетических мембранах различных генотипов пшеницы Triticum aestivum L. Биохимия, том 74, вып.8, с.1109-1116. 54. Гусейнова И.М., Сулейманов С.Ю., Азизов И.В., Рустамова С.М., Магеррамова Э.Г., Алиев Д.А. (2008) Влияние высоких концентраций хлорида натрия на фотосинтетические мембраны генотипов пшеницы. Труды Института ботаники НАНА, том XXVIII, с.230-238. 55. Гусейнова И.М., Рустамова С.М., Сулейманов С.Ю. (2005) РНК-редактирование: посттранскрипционное изменение генетической информации. Известия НАН Азербайджана, №3-4, с.16-33. |
| Respublika, beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü |
|
| Pedaqoji fəaliyyəti | 2016-2025-ci illərdə Təhsil şöbəsinin müdiri kimi institutda təhsil prosesinin təşkili, magistrant və doktorantların tədris və elmi fəaliyyətinin koordinasiyası, attestasiyaların, doktoranturaya qəbul və doktorluq imtahanlarının, magistr imtahanlarının təşkili, tədris-metodiki sənədlərin hazırlanması üzrə uğurlu pedaqoji-metodiki fəaliyyət həyata keçirib.
2015-2022-ci illərdə AMEA-nın “Molekulyar biologiya”, “Biokimya” və “Bitki fiziologiyası” ixtisasları üzrə magistraturasında, 2023-cü ildə BDU-nun “Molekulyar biologiya” ixtisası üzrə magistraturasında “Genetik məlumatın ekspressiyasının tənzimlənməsinin molekulyar mexanizmləri”, “Fotosintezin molekulyar biologiyası” fənlərini tədris edib.
2023-cü ildən “SABAH” qruplarının “Molekulyar biologiya” ixtisası üzrə bakalavr və magistratura səviyyələri üzrə müəllim seçimi komissiyasının üzvü kimi fəaliyyət göstərir. 2024-2025-ci illərdə “SABAH” qruplarının “Molekulyar biologiya” ixtisası üzrə II kurs magistrantlarının elmi-tədqiqat təcrübəsinə rəhbərlik edib.
Rəhbərliyi altında 2 magistr və 1 fəlsəfə doktoru dissertasiyası müdafiə edilmişdir. Hal-hazırda 2 fəlsəfə doktoru dissertasiyasına rəhbərlik edir. |
| Digər fəaliyyəti | 2025 Almaniyanın Osnabrük Tətbiqi Elmlər Universiteti ilə SeedAlive GmbH kompaniyasının birgə həyata keçirtdiyi “Toxumlarda Fusarium testi: Fusarium infeksiyasını və onun buğda toxumlarının sağlamlığına təsirini aşkar etmək üçün sadə və sürətli metod” layihəsində postdoctoral tədqiqatçı 2020–2025 2020–2022 2019 2017–2019 2013–2014 2010–2012
|
| Təltif və mükafatları | "Azərbaycan Respublikasının qabaqcıl təhsil işçisi" döş nişanı (2019) |
| İş yeri və ünvanı | AR ETN Molekulyar Biologiya İnstitutu, İzzət Nəbiyev küçəsi 11, Bakı AZ1073, Azərbaycan |
| Vəzifəsi | Aparıcı elmi işçi; Layihələr və qrantlar sektorunun müdiri
|
| Xidməti tel. | (+994 12) 5381164 |
| Mobil tel. | (+994 50) 4500416 |
| Ev tel. |
|
| Faks | (+994 12) 5102430 |
| Elektron poçtu | samirarustamova80@gmail.com
|